Pergamum

Antik Anadolu'nun batısında, modern Bergama yakınlarında yer alan Pergamum, Helenistik dönemde Attalos Krallığı'nın başkenti olarak büyük bir siyasi ve kültürel merkez haline gelmiştir. Kütüphanesi, sağlık merkezi Asklepieion'u ve görkemli yapılarıyla ünlü olan kent, Roma İmparatorluğu döneminde de önemini korumuş ve UNESCO Dünya Mirası listesine dahil edilmiştir.

Tarihçe

Pergamum'un ilk yerleşim izleri MÖ 8. yüzyıla kadar uzanmakla birlikte, kentten ilk kesin bahsediş Ksenophon'un "Anabasis" adlı eserinde MÖ 4. yüzyılın başlarında görülmektedir. Helenistik dönemde, Büyük İskender'in ölümünden sonraki Diadoklar dönemi karışıklıklarında önemli bir rol üstlenmiştir. İskender'in generallerinden Lysimakhos'un hazinesinin burada saklanması, kentin stratejik önemini artırmıştır. MÖ 282'de Lysimakhos'un ölümünün ardından, hazinenin koruyucusu Philetairos, Pergamum'u bağımsız bir yönetimle Attalos Hanedanlığı'nın temellerini atmıştır. Attaloslar döneminde, özellikle Eumenes II (MÖ 197-159) zamanında kent altın çağını yaşamış, geniş bir krallığın başkenti olmuş ve mimari, sanat ve bilim alanlarında büyük bir gelişme göstermiştir. MÖ 133 yılında son Attalos kralı III. Attalos'un krallığını Roma'ya vasiyet etmesiyle Pergamum, Roma'nın Asia eyaletinin ilk başkenti olmuştur. Roma egemenliğinde de eyaletin önde gelen kentlerinden biri olarak kültürel ve dini önemini sürdürmüştür. Hristiyanlık döneminde, İncil'de bahsedilen Anadolu'daki Yedi Kilise'den biri olarak dini bir merkez haline gelmiştir.

Coğrafi Konum

Pergamum, Batı Anadolu'da, modern İzmir iline bağlı Bergama ilçesinin sınırları içinde yer almaktadır. Kent, Caicus (Bakırçay) Nehri'nin verimli deltasına hakim, stratejik bir tepenin üzerine kurulmuştur. Akropolis'in yüksek konumu, çevredeki ovayı ve denizden gelen ticaret yollarını kontrol etme imkanı sağlamıştır. Ege Denizi'ne yaklaşık 26 kilometre uzaklıkta yer alan Pergamum, liman kenti Elaia (Zeytindağ) aracılığıyla deniz ticaretine erişim sağlamıştır. Bu coğrafi konumu, kente hem savunma açısından üstünlük hem de zengin tarım arazileri ve ticaret yolları üzerinde bir merkez olma avantajı sunmuştur. Komşu kentler arasında Thyatira (Akhisar), Kyme ve Myrina gibi önemli yerleşimler bulunmaktaydı.

Antik Dönemde Önemi

Pergamum, antik dünyada çok yönlü bir öneme sahipti. Politik olarak, Helenistik dönemin en güçlü krallıklarından biri olan Attalos Krallığı'nın başkentiydi ve Roma'nın Asia eyaletinin ilk idari merkezi olma özelliğini taşıdı. Ekonomik açıdan, Caicus Ovası'nın verimli topraklarından elde edilen tarım ürünleri ve Ege Denizi'ne yakınlığı sayesinde gelişen ticaretle zenginleşmiştir. Özellikle parşömenin (Pergamena) icat edildiği yer olarak ünlenmiştir, bu da kentin kültürel ve ekonomik gücünü gösterir. Kültürel ve entelektüel açıdan ise, dönemin en büyük kütüphanelerinden birine ev sahipliği yapmasıyla İskenderiye ile rekabet etmiştir. Tıp alanında Galen gibi önemli figürleri yetiştiren Asklepieion adlı sağlık merkezi, tıp turizminin de önemli bir durağıydı. Dini olarak, Zeus Sunağı, Athena Tapınağı ve İmparator kültüne adanmış tapınaklarıyla pagan inancının önemli merkezlerinden biriydi. Hristiyanlık döneminde ise, Vahiy Kitabı'nda adı geçen Yedi Kilise'den biri olarak dini önemini sürdürmüştür.

Sikke Basımı

Pergamum, NumisTR veritabanında 721 sikke varyantı ile kayıtlı bir antik darphanedir. Kayıtlı sikkeler bronz, gümüş, altın ve nan metallerinden basılmıştır. Sikkelerde adı geçen otoriteler arasında Augustus, Attalus I, Philetaerus ve Eumenes I bulunur. Kentin sikkelerini Mysia sikkeleri listesinde inceleyebilirsiniz.

Arkeolojik Kalıntılar

Pergamum, günümüzde de ziyaretçilerine antik ihtişamını hissettiren zengin arkeolojik kalıntılara sahiptir. Kentin en etkileyici yapılarından biri, yamaca inşa edilmiş ve muhteşem manzarasıyla dikkat çeken Antik Tiyatro'dur. Tiyatronun hemen üzerinde, kentin koruyucu tanrıçası Athena'ya adanmış Athena Tapınağı'nın kalıntıları ve ünlü Pergamum Kütüphanesi'nin temelleri görülebilir. Akropolis'in en yüksek noktasında, Roma İmparatoru Trajan'a adanmış Trajan Tapınağı yükselmektedir. Dünyaca ünlü Zeus Sunağı'nın büyük bir kısmı günümüzde Berlin'deki Bergama Müzesi'nde sergilenirken, sunağın temelleri yerinde görülebilir. Kentin aşağısında yer alan Asklepieion, antik dünyanın en önemli sağlık ve şifa merkezlerinden biriydi ve günümüzde kutsal yol, tiyatro, kütüphane ve çeşitli tedavi binalarının kalıntılarıyla ziyaretçilerini ağırlamaktadır. Ayrıca, Roma dönemine ait Kızıl Avlu (Serapis Tapınağı, daha sonra kilise), gymnasiumlar, agoralar ve su kemerleri de görülebilen diğer önemli kalıntılar arasındadır.

Günümüzde

Pergamum antik kenti, modern İzmir ilinin Bergama ilçesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Günümüzde UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde "Pergamon ve Çok Katmanlı Kültürel Peyzajı" adıyla tescilli olan bu alan, hem yerli hem de yabancı turistler için önemli bir cazibe merkezidir. Kent merkezinden antik kente ulaşım dolmuşlar veya taksilerle sağlanabilmektedir; akropolis'e ise teleferik ile çıkış imkanı bulunmaktadır. Pergamum, zengin tarihi ve etkileyici kalıntılarıyla antik dönemin ruhunu günümüze taşıyan önemli bir kültür durağıdır.